Loading...

De moeilijkste puzzel van Italië

//De moeilijkste puzzel van Italië
image_pdfOpen in PDFimage_printPrint dit blog

De rode draad in de romanreeks die ik aan het schrijven ben, is dat oeroude staatsgeheimen door gerenommeerde kunstenaars werden gecodeerd in (koper)etsen en schilderijen. Dit is maar ten dele fictie, want ook tegenwoordig worden staatsgeheimen versleuteld. Dat gebeurt door een onderdeel van de AIVD, het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV). Eind 2016 kwam ter leering ende vermaeck de jaarlijkse puzzel van het Bureau beschikbaar. Als ervaren puzzelaar heb ik direct geprobeerd mij daaraan te wagen.

Helaas was ik gedwongen om meer aandacht te schenken aan het reguliere onderzoek dat ik toen verrichtte. Het voltooien en inleveren van de puzzel van 2016 heb ik dus maar aan me voorbij laten gaan. Op vrijdag 17 februari 2017 worden de oplossingen bekendgemaakt. (Sindsdien weten we dat de winnaar van 2015 eveneens de puzzel van 2016 heeft gewonnen – aangepast op 17-02-2017 door Jan Bakker).

Vraag 16 van de genoemde Kerstpuzzel riep een herinnering op aan een leuk coderingsverhaal  uit de 17e eeuw. Dit was de opgave uit de puzzel:

De lange rijen letters associeerde ik met een coderingsmethode van Galileo Galilei (1564-1642). De in Pisa geboren Galilei was op meerdere terreinen actief, zoals natuurkunde, wiskunde en filosofie. Het beste kennen we hem echter van de astronomie. Nadat de Nederlandse uitvinding van de telescoop ook was doorgedrongen tot Italië, begon Galilei het heelal te bestuderen.

Astronomische puzzel

Het was het begin van een lastige klus. In de tijd van Galilei gold als enige geaccepteerde theorie over het heelal het wereldbeeld van Claudius Ptolemaeis. Deze Griekse geleerde leefde rond het begin van onze jaartelling. Ptolemaeis ging ervan uit dat de Aarde stilstond en dat de zon, maan, sterren en planeten om de Aarde heen cirkelden. Niet alleen de toenmalige wetenschap, maar ook de Kerk leunde in die tijd sterk op dit Stelsel van Ptolemaeis.

Galileo_Galilei

standbeeld in Florence

Galilei ontdekte al snel dat het heersende beeld dat Ptolemaeis had geschetst, niet kon kloppen. Het zou Galilei later in zijn leven veel problemen met de Kerk opleveren. Zijn ontdekkingen, die al dan niet bewust uitlekten, werden immers als ketters beschouwd. Hijzelf dacht daar anders over. Galilei was wel degelijk gelovig en hij wilde anderen juist laten zien hoe geniaal God’s schepping was.

In december van het jaar 1610 deed Galilei een belangrijke vondst. Bij een observatie van de planeet Saturnus zag hij ineens twee lichtpuntjes aan beide zijden van dat hemellichaam. Later zou blijken dat hij twee uiteinden van de ringen van Saturnus had ontdekt. Om het alleenrecht op zijn ontdekking te houden, besloot hij om de essentie ervan te coderen.

Misleiding of niet?

De codering die Galilei toepaste leidde tot de associatie die ik kreeg bij het doorlezen van de kerstpuzzel 2016 van de NBV. Galilei publiceerde zijn vondst namelijk als een lange rij letters:

smaismrmilmepoetaleumibunenugttauiras

Dit was een zeer doordacht anagram, waarmee hij in het Latijn bedoelde te zeggen:

altissimum planetam tergeminum observavi (de verste planeet heb ik in drievoudige vorm gezien). Met de “verste planeet” werd in die tijd inderdaad Saturnus bedoeld.

Het sprak vanzelf dat astronomie beoefenende tijdgenoten van Galilei zich op de puzzel wierpen. Zij waren uiteraard nieuwsgierig naar wat hij had gevonden. Zijn Duitse collega-astronoom Johannes Kepler zocht eveneens ijverig. Tenslotte kwam hij met de oplossing die Galilei als miskend genie mede had ingebouwd.

Kepler vond:

salue umbistineum geminatum martia proles. De vertaling daarvan uit het Latijn was “Gegroet de twee zonen in het gezelschap van Mars“.

Met deze oplossing werd de indruk gewekt dat Galilei twee manen bij de planeet Mars had ontdekt. Een geniale zet van Galilei om de aandacht van Saturnus af te leiden? Of toch niet? Het “toeval” wil namelijk dat Mars inderdaad twee manen heeft, maar dat werd pas in 1877 ontdekt. Rond dat jaar werden er betere lenzen voor telescopen ontwikkeld. Of was Galilei al in de 17e eeuw op de hoogte van de manen van Mars en heeft hij dubbelzinnig ook een tweede ontdekking in zijn anagram gecodeerd?

17 februari

Uit dit voorbeeld blijkt de kracht van anagrammen om bepaalde heikele zaken waarheidsgetrouw, maar ook enigszins misleidend (!) te coderen. In mijn roman Het Gesso Mysterie heb ik eveneens de nodige anagrammen verwerkt. Deze roman is momenteel uitverkocht, maar in het voorjaar van 2018 zal er onder dezelfde titel een herziene uitgave van verschijnen.

Als voorproefje op deze herziene uitgave plaats ik hieronder de oorspronkelijke trailer van dit boek, uit november 2013. Voor de mede-puzzelaars onder u is wellicht het in het filmpje getoonde cijferraadsel interessant. Zéker in combinatie met de datum vrijdag 17 februari 2017 waarop de oplossingen van de AIVD/NBV-Kerstpuzzel 2016 werden bekendgemaakt…

(eerder gepubliceerd op 16-02-2017 – het filmpje heb ik begin 2018 van YouTube verwijderd. Zodra de herziene uitgave van Het Gesso Mysterie beschikbaar is, volgt een geheel nieuwe video).


Copyright: U mag dit blog geheel of gedeeltelijk overnemen voor eigen gebruik. Wilt u (de strekking van) de tekst publiceren in een blog, artikel, boek of een ander medium? Ook dat mag, onder de voorwaarde dat u als bron “janbakkerwebteksten.nl” vermeldt.

image_pdfOpen in PDFimage_printPrint dit blog
Door |2018-08-27T10:29:49+00:00februari 2nd, 2018|

Over de schrijver:

Duyo Geldrop (schrijvers-pseudoniem van Jan Bakker uit Geldrop) doet veel historisch onderzoek en schrijft daar onderzoeksromans en -blogs over. Met name Geldrop, Heeze, Mierlo, Nuenen en de Strabrechtse heide hebben zijn sterke interesse. Zijn boeken worden uitgegeven onder de (handels)naam Jan Bakker WebTeksten. Boeken die in 2018 zijn uitgegeven: Het Hubertus Mysterie en het Gesso Mysterie. De volgende uitgave (Het Ichthus Mysterie) staat gepland voor het najaar van 2019.