image_pdfOpen in PDFimage_printPrint dit blog

In het Museum of Modern Art in New York hangt sinds 1941 het schilderij “Sterrennacht” van Vincent van Gogh. Vincent schilderde zijn wervelende nachthemel in juni 1889 tijdens zijn verblijf in Saint-Paul-de Mausole. In dit dorp nabij St. Remy-de Provence stond (en staat) een oud klooster waarin een psychiatrisch hospitaal was (en is) gevestigd. Vincent had zich daar op 8 mei 1889 vrijwillig laten opnemen. Een belangrijke reden daarvoor was, dat hij in Arles als buitenlander een zekere druk voelde van de chauvinistische Franse inwonerskliek om hem heen. Zijn buren en ook anderen hadden aan de politie gevraagd om deze in hun ogen rare kwibus goed in de gaten te houden. Door zich op te laten nemen voelde Vincent zich beschermd. Hij kreeg twee kamers tot zijn beschikking, een slaapkamertje en een ruimte die hij als atelier mocht gebruiken.

Met name omdat Vincent kennelijk slechts incidenteel aan psychische aanvallen leed, had hij van zijn arts Dr. Peyron toestemming om nu en dan naar buiten te gaan om te schilderen. Dat moest dan wel onder begeleiding van een verpleger. Al met al had hij in de inrichting een perfect alibi, zodat er door de inwoners van Arles geen valse aangiften tegen hem konden worden gedaan. Maar er was meer aan de hand. Vincent van Gogh had nóg een belangrijke reden om in het betreffende hospitaal aanwezig te zijn. Die reden was van astronomisch wetenschappelijke aard.

Ruim een maand na zijn opname in het gesticht openbaarde de oostelijke hemel van Saint-Paul-de-Mausole zich zoals Vincent dat heeft geschilderd op zijn “Sterrennacht”. Vincent moet perfect op de hoogte zijn geweest van de astronomische situatie ter plaatse, die qua tijd overeenkwam met zijn werkelijke geografische positie. De afgebeelde hemellichamen stonden, op vier fantasiesterren na, op 20 juni 1889 om 04.50 uur precies zo aan de hemel, terwijl de geografische coördinaat van Saint-Paul-de-Mausole en 50′ OL was.

(bron: Wikimedia Commons)

De “vent” en de sterrenhemel

Het beroep van kunsthistoricus is prachtig. Men leert alles van kunst, schildertechnieken, materialen, symboliek, kleuren, composities, dateringen, enzovoort. Met die specifieke kennis kunnen schitterende analyses van oude schilderijen en andere kunstobjecten worden gemaakt. Nadeel van dit beroep is dat men zich alleen met kunstgeschiedenis bezighoudt.

Vanwege zijn of haar beperkte studiebreedte weet een kunsthistoricus beroepsmatig over het algemeen weinig over het heelal te vertellen. Dat blijkt althans uit het feit dat kunsthistorici het er onderling niet over eens kunnen worden welke hemellichamen nu precies worden afgebeeld op Vincents schilderij. En met meteorologie houden de kunsthistorici zich al helemaal niet bezig. Als zij dat wel hadden gedaan, hadden zij allang geoordeeld dat de wervelende hemel van Vincent helemaal niet op de sterrenhemel slaat, maar op de wind. In de Rhônevallei waait regelmatig, ook in juni, een stormachtige koude noordenwind die de “mistral” wordt genoemd. Ik ben niet de eerste die suggereert dat Vincent op zijn schilderij de wind uitbeeldt, maar ik ben wél de eerste die dit denkt te kunnen aantonen.

Er bestaat een fantastisch mooi (gratis) astronomieprogramma: Stellarium. Met behulp van deze software kon ik nagaan hoe de oostelijke hemel in de regio Arles en St. Rémy er op 20 juni 1889 om 04.50 uur ‘s morgens moet hebben uitgezien:

Hieronder toon ik het schilderij “Sterrennacht” met verklarende teksten, waaruit blijkt dat Vincent de astronomische situatie van 20 juni 1889 in grote lijnen waarheidsgetrouw heeft weergegeven:

Om te beginnen zien wij rechts naast de cipres de planeet Venus en rechtsboven de maan, die op 20 juni 1889 om 07.35 uur de fase van het Laatste Kwartier zou bereiken. Symbolisch zou Vincent hiermee kunnen verwijzen naar het “laatste kwartier” van zijn leven. Voorvoelde hij al op 36-jarige leeftijd zijn naderende dood?

Antonius

De sterrenbeelden en alle andere sterren staan in principe alle jaren op 20 juni ten opzichte van elkaar op dezelfde plek aan de hemel, vanaf de Aarde gezien. Dat geldt echter niet voor de planeet Venus en de maan. We moeten vanaf 1889 een kleine 19 jaar terug in de tijd, tot 20 juni 1870, om in Saint-Paul-de-Mausole precies hetzelfde beeld aan de vroege ochtendhemel waar te nemen. Vincent was toen 17 jaar oud. De genoemde periode heeft te maken met de schommelingen in de as-omwentelingen van de planeet Aarde. Astronomen noemen deze schommelingen “nutatie“. Het principe werd al in 1748 ontdekt door de Britse astronoom James Bradley.

Saillant detail is dat het Nederlandse woord “nutatie” in het Frans “nutation” is. Net  als in “station” wordt de tweede letter “t”, met name in het Frans, uitgesproken met een “s-klank”. Het Franse woord “nutation” wordt dus uitgesproken als “nutasion” en dat is een anagram van “antonius”. Lezers van mijn blogs zullen meteen een verband zien met de wever en vermoedelijke vrijmetselaar Antonius, die ik aanhaal in mijn blog over De Aardappeleters. Ik beschreef in dat blog hoe aardappeleter en koffiedrinker Antonius was genoemd naar de Heilige Anthonius, die als naamdag 17 januari heeft (17-1). En wat wil het “toeval”? De datum 20 juni vormt de 171-ste dag van het jaar in een niet-schrikkeljaar zoals 1889.

Winderige waanzin?

Terug naar het schilderij “Sterrennacht”. Bovenaan vinden wij het sterrenbeeld Triangulum (Driehoek). Daaronder Aries (Ram). In dit verband is het interessant dat Vincent van Gogh astrologisch gezien een Ram was: hij was immers geboren op 30 maart. Onderaan zien wij het sterrenbeeld Cetus (Walvis).

Met enige fantasie ontdekken wij in de geschilderde heuvels inderdaad het silhouet van een walvis (met een grote staartvin):

Dan de wervelingen die op het schilderij zichtbaar zijn. Het lijkt alsof de vroege ochtendhemel daarmee tot leven wordt gebracht. Sommige mensen zien hierin de turbulente kronkels in de geest van Vincent. Vooral instellingen zoals musea of tentoonstellingsgebouwen houden het graag daarop. Waanzin spreekt nu eenmaal meer aan dan wetenschap, zéker bij het gewone volk. En het belangrijkste: de m.i. vermeende krankzinnigheid van Vincent van Gogh brengt geld in het laatje. Veel geld!

Zoals ik hierboven al schreef, symboliseren de wervelingen en krullen op “Sterrennacht” de mistral. Zeker 130 dagen per jaar lijdt de relatief smalle Rhônevallei onder deze wind, die door een lagedrukgebied in de Golf van Genua uit noordelijke poolstreken wordt aangezogen. Deze koude noordenwind die doorgaans onbewolkt weer met zich meebrengt in de vallei van de Rhône, heeft op sommige mensen dezelfde invloed als de föhn. Dat is een warme droge wind die aan de noordzijde van de Alpen waait. Tijdens de föhn krijgen mensen last van hoge bloeddruk, oorsuizen, spierpijn, slapeloze nachten, enzovoort. Ook neemt in föhnperiodes in Zuid-Duitsland het aantal zelfmoorden toe. Merkwaardig is dat zowel de föhn als de mistral inwerkt op de geestelijke gemoedstoestand van mensen.

Uit brieven aan zijn broer Theo is bekend dat ook Vincent last had van de mistralwinden. Niet alleen werkte de wind nadelig op zijn mentale gesteldheid, ook had hij er fysiek last van bij het schilderen. Zo waaide zijn schildersezel regelmatig om en gaf hij bij uitschieters van zijn penseel de mistral daarvan de schuld.

Het alibi van Vincent

Wat Vincent niet op zijn “Sterrennacht” heeft geschilderd, is de gigantische denkbeeldige letter V die wordt gevormd door de sterren van het sterrenbeeld “Vissen” (Pisces):

Enerzijds kunnen we dit zien als een watermerk, de onzichtbare handtekening van Vincent, via de initiaal V van zijn voornaam. Hij bedoelt echter nog meer dan alleen “de V van Vincent” en daarvoor toon ik hieronder de “walvis” nog een keer:

We zien dat de langwerpige kerktoren als een letter “I” door de walvis loopt. In het Frans staat het woord “walvis” voor “baleine”. Onder elkaar “zien” wij nu op het schilderij de onzichtbare letter V, de letter I en (in het Frans) het woord BALEINE. Samengevoegd: VI BALEINE (waarbij we de VI nog kennen van o.a. de klok op “De Aardappeleters”. Zie mijn blog aldaar).

VIBALEINE is het anagram van EVEN ALIBI, waarmee Vincent bedoelde te zeggen dat hem niets kon worden aangewreven zolang hij voor een relatief beperkte tijd in het hospitaal van Saint-Paul-de-Mausole werd verpleegd.

Arles en de Obelisk

De code die Vincent hier zo mooi etaleert, gaat nog verder. Hij laat ons namelijk raden: nu we de letter V kennen, maar niet zien, is er nog iets dat wel aanwezig is, maar wat we ook niet zien. Dat is God. Vincent heeft ons een aanwijzing gegeven met de maan, in het Frans: LUNE. God is echter een mannelijk woord, dat we verkrijgen door de E uit LUNE te verwijderen. We houden dan over: L UN = L’UN = (vertaald) de één of de ene.

Toegevoegd op 5-11-2018: de letter “E” die uit “LUNE” wegvalt om een verwijzing naar “God” te bewerkstelligen, komt verderop in dit blog op een verrassende manier weer terug.

Een volgend onzichtbaar aspect op het schilderij is de wind. In het Frans: “vent“. Dit lijkt weer op het Nederlandse woord vent (kerel) en daarmee bedoelde Vincent waarschijnlijk zichzelf. Het kan echter ook zijn dat dit slaat op zijn broer Theo. In sommige brieven aan Theo gebruikt Vincent het woord “kerel” als aanhef.

Om aan te tonen dat het begrip “wind” of “vent” werkelijk op het schilderij “Sterrennacht” aanwezig is, gaan we nu een nieuw anagram maken, waarvan het woord “vent” deel uitmaakt.

  • In het midden zien we de wervelingen van de verder onzichtbare wind: vent
  • Daarachter bevindt zich het sterrenbeeld Aries (Ram, Vincent dus)
  • Eveneens onzichtbaar maar wel aanwezig is God, l’Un
  • En de sterren staan met z’n allen aan de hemel, in het Frans is dat ciel.

Het anagram van “vent aries lun ciel” vormt de onthulling “Lieu Arles, Vincent” – vrij uitgelegd: het plaatsje is Arles, (groet) Vincent.

Vooralsnog gaan kunsthistorici ervan uit (althans in het openbaar) dat het dorp rechtsonder op het schilderij aan Vincents fantasie is ontsproten. Vanuit het klooster in Saint-Paul-de-Mausole, waarin zich het psychiatrisch hospitaal bevond, waren op het oosten alleen de heuvels te zien en zeker geen huizen, laat staan een kerkje. Vanwege het feit dat de geschilderde kerktoren nergens in de omgeving kan worden getraceerd gaat men uit van een fantasievoorstelling waar het het dorp betreft.

Nu we echter hebben vastgesteld dat Vincent op zijn schilderij “Sterrennacht”  naar Arles verwijst, begrijpen we dat hij helemaal geen kerktoren heeft willen afbeelden. Wat we zien lijkt op een kerktoren, maar is eigenlijk een sokkel plus de 20 meter hoge Romeinse obelisk die in Arles staat, op de Place de la République:

(Foto rechts: Wikimedia Commons)

Zoals we op de foto zien bevindt deze obelisk zich niet op, maar vóór een kerk. De letter I kan bijna op geen andere manier beter worden weergegeven dan met deze stenen naald.

Een landkaart

Vincent van Gogh kende waarschijnlijk zijn pappenheimers c.q. zijn geleerde critici, vandaar dat hij een extra aanwijzing voor ditzelfde thema heeft aangebracht op het schilderij. Deze aanwijzing vinden wij in het sterrenbeeld Aries:

Het gaat om de oranje-omkaderde ster aan de linkerkant van het sterrenbeeld Aries (Ram) en de cipres. Dit is een ster die wordt aangeduid volgens het Flamsteed-systeem. Omdat er zo enorm veel sterren in het heelal zijn, is het vrijwel onmogelijk om ze allemaal een naam te geven. Daarom ontwikkelde de Britse astronoom John Flamsteed (1646-1719) een systeem waarbij aan sterren een getal werd toegekend, met daaraan toegevoegd een aantal beginletters van de naam van het sterrenbeeld. Flamsteed is ook bekend geworden als de oprichter en eerste directeur van de sterrenwacht te Greenwich bij Londen.

De Flamsteed-aanduiding van de hier bedoelde ster is 41 ARI. De vraag rijst of dit gegeven bekend is bij (Amerikaanse) kunsthistorici. Want zou het toeval zijn dat dit schilderij uitgerekend in het jaar 1941 werd toegevoegd aan de collectie van het Museum of Modern Art in New York? In ons alfabet staat de A voor het getal 1 en de I voor het getal 9. In combinatie met het getal 41 kunnen we vervolgens na wat schuiven uitkomen op 1941. Uiteindelijk blijft de letter R over: de R van Registered?

Maar goed, hoe het ook zij, het is nu de bedoeling dat het getal 41 wordt omgezet naar letters. De 4 staat in het alfabet voor de letter “D” en de 1 voor de letter “A”. Samen met ARI krijgen we nu DAARI en dat is het anagram van het Nederlandse woord “DRAAI“. Met andere woorden, onze wetenschappelijk ingestelde kunstschilder vraagt de toeschouwer hier om het schilderij te draaien. Slechts één keer, want van doordraaien word je dol, kan Vincent hebben gedacht.

We nemen de suggestie om een draai te geven aan het schilderij ter harte en bewegen het een kwartslag naar rechts, in de richting van de wijzers van de klok:

Alsof het een landkaart is, zien we bovenaan het noorden. Dat is immers de richting van waaruit de mistral waait! Daaruit volgt dat linksonder het zuidwesten is en daar ligt Arles, wat blijkt uit onderstaand screenshot uit Google Earth:

 

Hiermee is dubbel bevestigd dat het bij de groep huizen met de kerktoren op Vincents schilderij “Sterrennacht” toch echt gaat om de stad Arles en de obelisk voor de kerk op de Place de la République aldaar. Het gevolg hiervan is dat de waarschijnlijke afbeelding van de walvis op het schilderij kan worden gelijkgesteld aan de kerk achter de obelisk in deze stad.

Toegevoegd op 5-11-2018: door de hiervoor beschreven draaiing van het schilderij is er ook iets gebeurd met de maan, ofwel met het Franse woord LUNE dat er denkbeeldig als titel bij zou kunnen staan. Eerder haalden wij de letter “E” daaruit weg, zodat L UN = L’UN (de Ene) ontstond. Door het draaien beweegt de virtuele “E” uit LUNE ook met een kwartslag naar rechts. De “E” wordt daardoor een letter “M” en het is deze letter die in de Kerk wordt gebruikt als aanduiding voor Maria. De cirkel is helemaal rond als we ons realiseren dat inderdaad de maagd Maria in verband wordt gebracht met de maan, waar dat bij Christus (God), haar Zoon, het Licht, gebeurt met de zon.

De oplossing van dit geheel sluit helemaal aan op wat ik aan het begin van dit blog heb geschreven, namelijk dat Vincent zich onder valse voorwendselen (d.w.z. “gemaakt” gek) vrijwillig in het hospitaal heeft laten opnemen. Terugkomend op de walvis en de Kerk, voegen we nu “baleine” (walvis) en “église” (kerk) samen, wat leidt tot “baleineeglise”. Dat is het Nederlandstalige anagram van “beliegen asiel“. Het woord “asiel” betekent hier letterlijk “toevluchtsoord”. En ja, Nederlandstalig, want stel je voor dat de Fransen achter deze leugen zouden komen… Bovendien in het meervoud: wij beliegen (bedonderen) het asiel.  

Dit laatste betekent dat mogelijk meer mensen in de omgeving van Vincent hiervan afwisten…

 

 


Copyright: U mag dit blog geheel of gedeeltelijk overnemen voor eigen gebruik. Wilt u (de strekking van) de tekst publiceren in een blog, artikel, boek of een ander medium? Ook dat mag, onder de voorwaarde dat u als bron “janbakkerwebteksten.nl” vermeldt.

 

image_pdfOpen in PDFimage_printPrint dit blog